ZINNIK – KAMP VAN CASTEAU

Kamp Casteau
= alias Kamp van de Luchtcadetten
& Kazerne Kapitein-commandant Moreau
& Vliegveld Casteau
& Kwartier Onderluitenant Vilain
= alias Kwartier 8RCI

Laatste update: 24 april 2021


Toen België zich losmaakte van Nederland bleef de jonge staat nog steeds onder de voortdurende bedreiging van de Noorderburen. De Tiendaagse Veldtocht van 1831 had dit bewezen en de weigering van Willem I om België te erkennen bevestigde het nog gedurende acht verdere jaren.
De jonge Belgische staat had toen dan ook behoefte aan de uitbouw van een militair apparaat. Eén van de elementen van die militaire reorganisatie was de uitbouw van militaire kampen die nodig waren als oefenkamp en als observatiepost tegen Nederland. Zo kwamen er vooreerst kampen in Zonhoven (1831), Diest (1831), Bouwel (1832), Casteau (1832) en Schilde (1833).


Op enkele kilometers vanaf het charmante dorpscentrum van Casteau in richting Bergen komt men voorbij het “Kamp van Casteau”.
Ondanks de benaming “Kamp van Casteau” is het (latere) domein eigenlijk verspreid over het grondgebied van de gemeenten Masnuy-St-Jean (Jurbeke) (met o.a. vroegere schietstanden) , Masnuy-St-Pierre (Jurbeke) (met o.a. vroegere munitieopslagplaats), Les Bruyères (met o.a. latere SHAPE High International School), Maisières (Bergen) (met o.a. voormalig vliegveld van de Aéro-Club du Hainaut) en Nimy (Bergen) (met o.a. twee loodsen uit 1914 en het latere Kwartier Onderluitenant Vilain).


VLIEGVELD en KAZERNES CDT MOREAU & OLT VILAIN

De “Aéro-Club de Belgique” kreeg, dankzij het Koninklijk Besluit van 24 februari 1909, de toelating om in totaal ongeveer 200 ha grasland van het oefenterrein in het “Kamp van Casteau” te gebruiken om testen uit te voeren met luchtvaarttuigen. Heel wat amateurs en ingenieurs die meenden dat ze de ideale vliegmachine hadden uitgevonden, hadden ook nood aan een veld om ongestoord te experimenteren.

Vliegplein 01b
tussen mei en juli 1909 werd een eerste houten loods en buffet opgetrokken
Casteau 02a
het “Kamp van Casteau” met daarop de locaties van het eerste vliegveld, later kazerne (1) in de buurt van de Rue de Binche en de Rue de la Brisée, de loodsen uit 1914 (2) nabij het kruispunt met de rue du Foyau en het latere vliegveld van de Aéro-Club du Hainaut (3) (Google Maps)

WO I

In 1916 werd notaris Léonce Roels (° 1869 Oudenaarde) op de schietbaan van het Kamp van Casteau terechtgesteld.
Op het einde van de oorlog zou Casteau kortstondig basis geweest zijn van twee Duitse Jagdstaffeln (1 en 59). Het is niet uitgesloten dat nog andere eenheden van Casteau gebruik maakten.
De vroegere locatie van het vliegveld kon na 1918 niet meer gebruikt worden en op die plaats van het eerste vliegveld werd een nieuwe kazerne (Kazerne Cdt Moreau) en een grote garage gebouwd. De twee loodsen die in 1914 waren gebouwd bleven in gebruik.

Casteau 10a
ingang van de vroegere kazerne (bron: SHAPE Historical Office)

In 1932 werd door de gemeente Maisières terug 25 ha ter beschikking gesteld voor de aanleg van een vliegveld in het “Camp de Casteau”.
De burgemeester van Maisières was, niet toevallig, graaf Adrien Vilain XIIII, voormalig voorzitter van de “Aéro-Club du Hainaut”.

Het Ministerie van Defensie gaf echter jarenlang negatief advies om een deel van het terrein van Casteau te gebruiken voor lesvluchten en toerismeluchtvaart, ondermeer omwille van de weiderechten die de landbouwers er bezaten en omdat de militaire autoriteiten geen burgerluchtvaart tolereerden in de buurt van de aldaar gebouwde munitieopslagplaats.
Toch kwam er een eerste opening naar de burgerluchtvaart toe doordat de militaire autoriteiten er namelijk zelf vluchten zonder motor in overweging namen en met de voorwaarde dat er geen gebouwen mochten opgetrokken worden.
Het munitiedepot moest goed gemarkeerd worden en start- en landingsroutes mochten er niet overheen gaan. Militaire activiteiten hadden in alle geval voorrang op de burgerlijke vluchten. Het licht werd op groen gezet voor de Mons Aviation Club asbl, gesticht in Mons op 10 januari 1936. Dat jaar werd stilaan een terrein in gebruik genomen in de buurt van de Rue Grande, ongeveer op de plaats van de latere hoofdingang van de S.H.A.P.E.


WO II

Tijdens de schaduwoorlog werden er meermaals Belgische grondeenheden gelegerd in het dorp Casteau. Er zijn geen aanwijzingen dat het ook voor de militaire luchtvaart zou gebruikt zijn. De Duitse bezetter zou het Camp de Casteau gebruiken voor reparatieateliers en voor het herbergen van gevangenen. Na de bevrijding op 3 september 1944 werden de gevangenen van het verzet hier vastgehouden en vanaf oktober 1944 werd Casteau een groot interneringskamp.


In de eerste maanden na het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog was het grootste deel van het “Camp de Casteau” een onbeveiligd militair terrein, een paradijs voor natuurliefhebbers en wandelaars.

Vanuit Casteau en vanuit het Ministerie van Defensie werd in 1950 al terug een akkoord gegeven om gronden van het Camp de Casteau  te gebruiken voor vliegactiviteiten.

In mei-juni 1951 moest de nabijgelegen vliegbasis te Chièvres (terug) uitgebouwd worden tot een volwaardige militaire basis, de burgerlijke luchtvaart was er niet langer welkom. Er moest een definitieve oplossing gezocht worden voor de Aéro-Club du Hainaut die Chièvres nog deelde met de militairen.  Vanaf september 1951 zien we dat de Aéro-Club du Hainaut (ACH) nog altijd haar maatschappelijke zetel in Bergen heeft maar als vliegveld werd nu Casteau opgegeven. Voor het leger zelf werd het een reservevliegveld.

In den beginne (1952) verliep de samenwerking met de militaire overheid niet altijd even gemakkelijk omdat de burgervliegtuigen die Casteau gebruikten niet de gepaste discipline aan de dag legden.  Het terrein moest ook altijd toegankelijk zijn voor de militaire overheid, o.a. voor de controles door de Dienst der Gebouwen.

De ACH beschikte hier nu al vlug over een moderne infrastructuur met ondermeer een ruime loods, een controletoren, een vergaderzaal en een atelier voor herstellingen. Vrijwel alles zat geïntegreerd in één gebouw.

Casteau 12a
loods en de controletoren van de ACH
(bron: SHAPE Historical Office)
Casteau 07a
1953, programmabrochure van een luchtvaartmeeting (Archief Michel Ronveaux)

Casteau werd in de zestiger jaren intensief gebruikt voor valschermspringen, scholing voor motorvliegen en zweefvliegen.

De beslissing van 13 september 1966 van de NAVO om SHAPE in het 220 hectare grote terrein van Casteau onder te brengen betekende het einde van het vliegveld. Op 8 oktober 1966 werd op Casteau een afscheidsfeestje gehouden voor de leden van de vliegclub. Piloten zochten plaatsen voor hun vliegtuigen in Gent, Wevelgem, Saint-Hubert, enz.
De “Aéro-Club du Hainaut” verhuisde haar zweefactiviteiten blijkbaar naar Maubray waar ze waarschijnlijk haar identiteit min of meer verloor en langzaam door “Tournai Air Club asbl” werd opgeslorpt. Pas op 31 januari 2010 werd de “Aéro-Club du Hainaut” officieel ontbonden.

Ondertussen werd de enige overblijvende luchtactiviteit op het SHAPE-domein een landingsplaats voor helicopters.


S.H.A.P.E.

Casteau 13a SHAPE

Het centrale commandocentrum van de militaire troepen van de NAVO hebben uiteraard een uitgestrekte sterk beveiligde perimeter.

In de statige inkomhal hangt ondermeer een gedenkplaat waarop te lezen staat dat eerste minister Paul Van Den Boeynants hier op 17 november 1966 officieel de werken startte voor de nieuwe basis van SHAPE.

Voordien was SHAPE in het Franse Camp Voluceau gevestigd, een vijftal kilometer ten noorden van Versailles. Al in maart 1967 werd de vlag van SHAPE in Casteau gehesen, de werken gingen dus bijzonder snel vooruit.
Net zoals te Chièvres werden er heel wat oude kazernegebouwen respectvol gerestaureerd en voorzien van moderne infrastructuur.

Casteau 14a SHAPE
de S.H.A.P.E. heeft een eigen postnummer

Op het domein van de SHAPE is er een klein deel dat nog toebehoort aan de Belgische krijgsmacht, namelijk het “Kwartier OLt Vilain” op het grondgebied van Nimy (Rue de la Brisée/Rue de Binche). Er bevinden zich ondermeer de Belgische veiligheidsdienst en op het terrein staan ook de twee vliegtuigloodsen die dateren van 1914.


Bouw:

1909-1914: vliegveld & loodsen
1966-1967: verbouwing tot basis voor de S.H.A.P.E.

Adres:

Kamp Casteau,
7010 SHAPE, Rue Grande 238,
7020 Bergen

Kwartier Onderluitenant Vilain,
Rue de la Brisée/Rue de Binche,
7020 Nimy–Bergen

Kwartier I-NSSG,
Chaussée de Binche 2,
7020 Bergen

Militair gebruik (niet limitatieve lijst):

  • 3de Divisie
    (1832 ….)
  • Oefen- en schietterrein
    (1832 – 1967)
  • Smaldeel Militaire Vliegtuigen
    (1914)
  • 5de Regiment Genie
    (…. 1921 → D als 4de Regiment Genie)
  • 5de Bataljon Transmissie (5 Bn TTr)
    (→ oprichting 1939 ….)
  • 1ste Bataljon Fuseliers (1 Bn Fus) (21ste Groep Brits leger)
    (→ oprichting 1944 – 1944 → Nederland) (→ later 11de Liniebataljon)
  • Militair reservevliegveld
    (1951 – 1967)
  • Sectie van het 8ste Regionaal Centrum voor Infrastructuur (8 RCI)
    (Kwartier 8 RCI)
    (…. 2003 – 2008 ….)
  • Belgische militaire inlichtingendienst – Detachement Casteau (SGR/ST Det Casteau)
    later Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid (ADIV)
  • I-NSSG
    (…. 2003 ….)
  • Supreme Headquarters Allied Powers Europe (S.H.A.P.E.)
    (1967 – 2021 ….)
  • …..

Belangrijkste bronnen:


MVG534.WV061.OV049.VB048.WB006.LIM048.A122.N047.LUI049.H028.LUX025.B050

MVG535.WV061.OV049.VB048.WB006.LIM048.A122.N047.LUI049.H029.LUX025.B050

MVG536.WV061.OV049.VB048.WB006.LIM048.A122.N047.LUI049.H030.LUX025.B050

MVG537.WV061.OV049.VB048.WB006.LIM048.A122.N047.LUI049.H031.LUX025.B050

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s